تحلیلی بر مطالعات پژوهشی در حوزه آینده‌نگاری منطقه‌ای: یک مطالعه علم‌‌سنجی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده برنامه‌ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دکترای جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی دانشگاه تبریز، محقق پسادکتری (INSF)، تبریز، ایران.

3 دانشجوی دکتری توسعه کشاورزی، گروه ترویج و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

با توسعۀ فنون متنوع علم‌سنجی این امکان فراهم شده است که بتوان بسته به نوع روش مورد استفاده، ساختار فکری حاکم بر رشته‌های موردعلاقه را کنکاش و با تحلیل هم‌رخدادی و هم‌نویسندگی کلیدواژگان در مطالعات یک حوزۀ پژوهشی تصویر بدون واسطه‌ای از محتوای حقیقی مسائل کسب کرد. تحقیق حاضر با هدف تحلیل ساختار فکری نویسندگان در حوزۀ آینده‌نگاری منطقه‌ای به مطالعۀ علم‌سنجی در این زمینه پرداخته است. ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ از ﻧﻮع ﮐﺎرﺑﺮدی است و ﺑﻪ روش ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ­ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ و با فن تحلیل هم‌رخدادی و هم‌نویسندگی پژوهش‌های مرتبط و همچنین روش تحلیل شبکه با رویکرد اکتشافی و نقشه‌های دانشى انجام شده است. جامعۀ آماری شامل تمام‌شماری فراداده‌های اسناد مرتبط موجود در پایگاه علمی ساینس‌دایرکت (8012 مدرک) از سال 1999 تا 2022 است که برای دقت کار به 21 عنوان نشریه مرتبط در هفت حوزۀ موضوعی محدود و تعداد 1434 مدرک برداشت شده است. نتایج تحقیق نشان‌دهندۀ رشد صعودی مطالعات این حوزه در جهان است. کلید‌واژۀ «آینده‌نگاری» در رتبۀ اول قرار گرفت و واژگان کلیدی «تغییرات آب‌و‌هوایی»، «سناریوها»، «نوآوری» و «پایداری» در رتبه‌های بعدی قرار دارند. درمجموع تعداد یازده خوشه در حوزۀ موضوعی استخراج شد. از سال 2016، کلیدواژۀ «تاب‌آوری» واژۀ نوظهور و
 
برجسته‌ای است که در هم‌پیوندی خاص با واژگان «توسعۀ پایداری» و «تشدید پایداری» ارتباط معناداری ایجاد کرده است. در بازۀ زمانی تحقیق، از میان حدود 390 نویسنده، دست‌کم تعداد دو مقالۀ علمی پژوهشی در زمینۀ مورد نظر انتشار یافته است. بیشترین رویداد تحول و تطور حوزۀ مطالعاتی از سال 2011 با مطالعۀ «راب»، «برخوت» و «اندرو» شکل گرفته که این ارتباط با ارجاع «دتلف» در سال 2015­2014 به شکل گسترده‌ای با سایر نویسندگان پیوند خورده است. در سال 2016 تأثیرات هم‌نویسندگی به بیشترین میزان خود رسیده است. «بوستی»، «کریگلر» و «ایوم» درجۀ ارتباطی قوی و رخداد بیشتری با دیگر نویسندگان در این حوزه داشته‌اند.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An analysis of research studies in the field of regional foresight: a Scientometric study

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Pourmohammadi 1
  • Aghil Khaleghi 2
  • maryam seyednazari 3
1 Professor, Department of Geography and Urban Planning, Faculty of Planning and Environmental Sciences, Tabriz University, Tabriz, Iran
2 PhD in Geography and Rural Planning, University of Tabriz, Postdoctoral Researcher (INSF), Tabriz, Iran.
3 Ph.D. student of agricultural development, department of extension and rural development, Faculty of Agriculture, University of Tabriz, Tabriz Iran
چکیده [English]

The study is applied research and it was carried out by a survey-descriptive method, with the technique of co-occurrence analysis and co-authorship of related researches, as well as the network analysis method with an exploratory approach and knowledge maps. The statistical population includes all the metadata of related documents available in Science Direct scientific database (8012 documents) from 1999 to 2022, which for the accuracy of the work was limited to 21 titles of publications related to "environmental sciences" in 7 subject areas and 1434 documents were collected. The research results show the upward growth of studies in this field in the world. The keyword "Foresight" is ranked first and the keywords "climate changes", "scenarios", "innovation" and "sustainability" are in the next ranks. A total of 11 clusters were extracted in the subject area. Since 2016, the keyword "Resilience" is an emerging and prominent word that has created a meaningful connection with the words "sustainability development" and "sustainability intensification". During the research period, at least 2 scientific research articles have been published in the desired field from among about 390 authors. The most significant development event in the field of study since 2011 has been formed with the study of "Rob", "Berkhout" and "Andrew", which is widely linked to other authors with the reference of "Detlef" in 2014-2015. In 2016, the effects of co-authoring have reached their highest level. "Bosetti", "Kriegler", and "Eom" have had a strong degree of connection and more occurrences with other authors in this field.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Future studies
  • Regional foresight
  • Bibliometrics
  • Scientometrics
  • VOSviewer