بررسی تطبیقی پتانسیل روابط مکمل بین منطقۀ شهری چندمرکزی و تک‌مرکزی، موردپژوهی: مجموعۀ شهری رشت و منطقۀ شهری مازندران مرکزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشجوی دکتری گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

مفهوم مکمل بودن و توسعۀ چندمرکزی پیوند نزدیکی با یکدیگر دارند. صاحب‏نظران و تصمیم‏سازان معتقدند شهرهای متوسط و کوچک می‏توانند با تقسیم نقش‏های تخصصی در یک منطقۀ شهری یکپارچۀ فضایی ـ عملکردی، به مزایای زیادی ناشی از تقاضای گسترده‏تر نیروی کار، دسترسی بیشتر به خدمات و همچنین سرریزهای فضایی فیزیکی عملکردهای شهرهای بزرگ‌تر از آن سود می‏برند، دست یابند. باوجوداین ، سؤال اینجاست: آیا ساختارهای چندمرکزی نسبت‌به مناطق تک‌مرکزی، پتانسیل بیشتری برای برقرار پیوندهای مکمل میان شهرهای خود و بهره‏مندی از مزایای آن دارند؟ برای پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با استفاده از تحلیل تناظر به سنجش و مقایسۀ پتانسیل روابط مکمل در دو منطقۀ شهری مازندران مرکزی و رشت به‌عنوان نمایندۀ ساختارهای چندمرکزی و تک مرکزی می‏پردازد. بدین منظور، از داده‏های اشتغال گروه‏های عمدۀ فعالیتی در سطح شهرستان استفاده شده است. نتایج نشان دادند، تمایز روشنی میان نقش‏های اقتصادی شهرهای آمل، ساری و بابل در زمینۀ صنعتی، ادارۀ امور عمومی و بازرگانی وجود دارد. با این همه، در مجموعۀ شهری رشت، به غیر از بندر انزلی که به‌عنوان یکی از بنادر مهم کشور محسوب می‏شود، شهرهای دیگر نتوانستند نقش متمایزی فارغ از بخش کشاورزی در کنار رشت ایفا کنند. اگرچه یافته‏ها از پتانسیل بیشتر روابط مکمل در منطقۀ چندمرکزی مازندران پشتیبانی می‏کند، اما به معنای عدم برقراری این پیوندها در مجموعۀ شهری رشت نیست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A comparative study of complementary relationships between polycentric and monocentric urban regions (A, case study of Rasht and Central Mazandaran)

نویسندگان [English]

  • Sedigheh Lotfi 1
  • Mojtaba Shahabi Shahmiri 2
1 Department of Geography and Urban Planning, University of Mazandaran
2 Department of Urbanism, University of Tarbiat Modares
چکیده [English]

The concept of complementarity and polycentric development are closely related. Experts and decision-makers believe that small and medium-sized cities can reap the benefits of wider labor demand, greater access to services, and as well as physical spatial overflows to achieve the functions of larger cities. The question, however, is: do polycentric structures have greater potential than monocentric areas to make complementary connections between their cities and reap the benefits? To answer this question, the present study uses correspondence analysis to measure and compare the potential of complementary relationships in the two urban areas of Central Mazandaran and Rasht as a representative of polycentric and monocentric structures. For this purpose, employment data of major activity groups of two areas have been used. The results showed that there is a clear distinction between the economic functions of Amol, Sari and Babol cities in the field of industry, public administration and trade. However, in the urban metropolitan of Rasht, with the exception of Anzali port, which is considered as one of the most important ports in the country, other cities could not play a distinct role independent of the agricultural sector near Rasht. Although the findings support the potential for more complementary relationships in the polycentric region of Mazandaran, it does not mean that these links are not established in the Rasht urban region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Complementarity
  • polycentric
  • Central Mazandaran
  • Rasht urban complex
زبردست، ا.، و رضایی، پ. (1396). سنجش ماهیت توسعۀ چندمرکزی مجموعۀ شهری رشت. مطالعات ساختار و کارکرد شهری، 15، 23ـ 53.
لطفی، ص.، شهابی شهمیری، م.، و روشناس، س (1396). بررسی تطبیقی ساختار فضایی و صرفه‌های مکانی شهرنشینی (یک مطالعۀ موردی از شیراز و مازندران مرکزی). مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی، 60، 197ـ 220.
مرکز آمار ایران (1390). سالنامۀ آماری استان مازندران. فصل سوم. نیروی انسانی.
مرکز آمار ایران (1390). سالنامۀ آماری استان گیلان. فصل سوم. نیروی انسانی.
Boix, R., & Trullen, J. (2007). Knowledge, networks of cities and growth in regional urban systems. Papers in Regional Science, 86(4), 551-574.
Boschma, R., Eriksson, R. H., & Lindgren, U. (2014). Labour market externalities and regional growth in Sweden: The importance of labour mobility between skill-related industries. Regional studies, 48(10), 1669-1690.
Boschma, R., & Frenken, K. (2011). Technological relatedness, related variety and economic geography. In Handbook of regional innovation and growth: Edward Elgar Publishing.
Boussauw, K., Van Meeteren, M., Sansen, J., Meijers, E., Storme, T., Louw, E., . . . Witlox, F. (2018). Planning for agglomeration economies in a polycentric region: Envisioning an efficient metropolitan core area in Flanders. European Journal of Spatial Development.
Camagni, R., & Capello, R. (2004). The city network paradigm: Theory and empirical evidence. Contributions to Economic Analysis, 266, 495-529.
Camagni, R., Capello, R., & Caragliu, A. (2017). Static vs. dynamic agglomeration economies: Spatial context and structural evolution behind urban growth. In Seminal studies in regional and urban economics (pp. 227-259): Springer.
Capello, R. (2000). The city network paradigm: measuring urban network externalities. Urban studies, 37(11), 1925-1945.
Combes, P.-P., & Gobillon, L. (2015). The empirics of agglomeration economies. In Handbook of regional and urban economics (Vol. 5, pp. 247-348): Elsevier.
Cowell, M. (2010). Polycentric regions: comparing complementarity and institutional governance in the San Francisco Bay area, the Randstad and Emilia-Romagna. Urban studies, 47(5), 945-965.
Duranton, G., & Puga, D. (2004). Micro-foundations of urban agglomeration economies. In Handbook of regional and urban economics (Vol. 4, pp. 2063-2117): Elsevier.
Ejdemo, T., & Örtqvist, D. (2020). Related variety as a driver of regional innovation and entrepreneurship: A moderated and mediated model with non-linear effects. Research Policy, 49(7), 104073.
Eriksson, R. H., & Hane-Weijman, E. (2017). How do regional economies respond to crises? The geography of job creation and destruction in Sweden (1990–2010). European Urban and Regional Studies, 24(1), 87-103.
Franz, P., & Hornych, C. (2010). Political institutionalisation and economic specialisation in polycentric metropolitan regions: the case of the East German ‘Saxony Triangle’. Urban studies, 47(12), 2665-2682.
Frenken, K., Van Oort, F., & Verburg, T. (2007). Related variety, unrelated variety and regional economic growth. Regional studies, 41(5), 685-697.
Glaeser, E. L., Ponzetto, G. A., & Zou, Y. (2016). Urban networks: Connecting markets, people, and ideas. Papers in Regional Science, 95(1), 17-59.
Hanssens, H., Derudder, B., Van Aelst, S., & Witlox, F. (2014). Assessing the functional polycentricity of the mega-city-region of Central Belgium based on advanced producer service transaction links. Regional studies, 48(12), 1939-1953.
Henderson, J. V. (1974). The sizes and types of cities. The American Economic Review, 56, 640-6.
Johansson, B., & Quigley, J. M. (2004). Agglomeration and networks in spatial economies. In Fifty years of regional science (pp. 165-176): Springer.
Kloosterman, R. C., & Lambregts, B. (2001). Clustering of economic activities in polycentric urban regions: the case of the Randstad. Urban studies, 38(4), 717-732.
Krugman, P. R. (1991). Geography and trade: MIT press.
Kuusk, K. (2021). Regional differences in how related variety ‘works’: the case of labour mobility. European planning studies, 1-23.
Kuusk, K., & Martynovich, M. (2021). Dynamic Nature of Relatedness, or What Kind of Related Variety for Long‐Term Regional Growth. Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 112(1), 81-96.
Markusen, A., & Schrock, G. (2006). The distinctive city: divergent patterns in growth, hierarchy and specialisation. Urban studies, 43(8), 1301-1323.
McCafferty, D., Van Egeraat, C., Gleeson, J., & Bartley, B. (2013). Urban specialisation, complementarity and spatial development strategies on the island of Ireland. Administration, 60(3), 115-140.
Meijers, E. (2007). Clones or complements? The division of labour between the main cities of the Randstad, the Flemish Diamond and the RheinRuhr Area. Regional studies, 41(7), 889-900.
Meijers, E., Hoogerbrugge, M., & Cardoso, R. (2018). Beyond polycentricity: Does stronger integration between cities in polycentric urban regions improve performance? Tijdschrift voor economische en sociale geografie, 109(1), 1-21.
Meijers, E. J. (2007). Synergy in polycentric urban regions: complementarity, organising capacity and critical mass (Vol. 13): Ios Press.
Meijers, E. J., & Burger, M. J. (2017). Stretching the concept of ‘borrowed size’. Urban studies, 54(1), 269-291.
Meijers, E. J., Burger, M. J., & Hoogerbrugge, M. M. (2016). Borrowing size in networks of cities: City size, network connectivity and metropolitan functions in Europe. Papers in Regional Science, 95(1), 181-198.
Muenter, A., & Volgmann, K. (2021). Polycentric regions: Proposals for a new typology and terminology. Urban studies, 58(4), 677-695.
Ullman, E. L. (1956). The role of transportation and the bases for interaction. In Man's role in changing the face of the earth, 862-880.
Volgmann, K., & Münter, A. (2018). Specialization of and complementarities between (new) knowledge clusters in the Frankfurt/Rhine-Main urban region. Regional Studies, Regional Science, 5(1), 125-148.
Wang, Y., Sun, B., & Zhang, T. (2020). Do polycentric urban regions promote functional spillovers and economic performance? Evidence from China. Regional studies, 1-12.
Yeung, H. W.-c. (2021). Regional worlds: from related variety in regional diversification to strategic coupling in global production networks. Regional studies, 55(6), 989-1010.